Polerowalność kompozytu estetycznego jest jedną z tych charakterystyk, którą producenci opisują liczbowo w kartach technicznych, ale która klinicznie zachowuje się zupełnie inaczej. Spadek chropowatości powierzchni mierzony profilometrem laboratoryjnym w warunkach idealnych nie odzwierciedla tego, co dzieje się z kompozytem w ustach pacjenta po sześciu miesiącach żucia, mycia i piętnastu kontaktów dziennie z napojami pigmentującymi. W lutym ubiegłego roku zacząłem własny test gabinetowy, w którym trzy kompozyty (Tetric EvoCeram, Filtek Supreme XTE, Estelite Sigma Quick) były aplikowane w analogicznych sytuacjach klinicznych u zestawu pacjentów, a chropowatość ich powierzchni mierzona po jednym i sześciu miesiącach.
Procedura mojego testu
Test obejmował 60 restauracji klasy III i V wykonanych u 40 pacjentów. Każdy materiał trafił do 20 odbudów. Procedura była stała:
- Selekcja pacjentów według dwóch kryteriów: regularna higiena (potwierdzona wywiadem i kliniczną oceną) oraz brak ekstremalnych nawyków pokarmowych (więcej niż 5 napojów kolorystycznych dziennie).
- Aplikacja kompozytu standardową techniką warstwową z polimeryzacją lampą LED 1600 mW/cm² przez 20 sekund per warstwa.
- Polerowanie standardowym protokołem: krążki Sof-Lex Pop-on w sekwencji medium-fine-superfine, następnie pasta diamentowa Enhance Polishing.
- Pomiar wyjściowej chropowatości profilometrem optycznym Mahr MarSurf CD 120 w godzinę po polerowaniu.
- Ponowny pomiar po miesiącu i sześciu miesiącach noszenia.
- Dodatkowo: subiektywna ocena estetyczna pacjenta (pytania o gładkość, pigmentację, satysfakcję).
Test nie jest laboratoryjnie idealny — pacjenci żyją inaczej niż próbki w komorze in vitro. Ale jest klinicznie reprezentatywny dla tego, co naprawdę dzieje się z kompozytami w polskim gabinecie.
Wyniki — chropowatość Ra (mikrometry)
| Materiał | Po 1 h | Po 1 m-cu | Po 6 m-cach |
|---|---|---|---|
| Filtek Supreme XTE | 0,12 | 0,18 | 0,29 |
| Tetric EvoCeram | 0,19 | 0,27 | 0,42 |
| Estelite Sigma Quick | 0,14 | 0,20 | 0,32 |
Tendencja jest jednoznaczna — wszystkie trzy materiały tracą gładkość w czasie noszenia, ale tempo tego procesu jest istotnie różne. Filtek Supreme XTE pozostaje najbardziej gładki po sześciu miesiącach. Estelite Sigma Quick zbliża się do niego z lekkim opóźnieniem. Tetric EvoCeram wyraźnie ustępuje — chropowatość powyżej 0,4 mikrometra po pół roku oznacza wyraźnie wyczuwalną w klinice powierzchnię i wzmożoną akumulację płytki bakteryjnej.
Co to znaczy klinicznie
Granica klinicznie akceptowalnej chropowatości dla kompozytów estetycznych wynosi około 0,2 mikrometra (Bollen et al., wartość krytyczna dla retencji bakterii). Filtek Supreme XTE przekracza tę granicę dopiero między pierwszym a szóstym miesiącem. Estelite jest na podobnym poziomie. Tetric EvoCeram przekracza ją już po miesiącu. Dla pacjenta klinicznie oznacza to: szybsze pojawianie się pigmentacji, większa akumulacja płytki, wcześniejsza potrzeba korekty estetycznej lub polerowania.
To nie jest jedyna zmienna decyzyjna. Tetric EvoCeram ma istotne zalety w innych obszarach — łatwość rzeźby, dobrze udokumentowana długoterminowa stabilność koloru w skali piętnastu lat oraz najbardziej przystępna cena z trzech porównywanych. Filtek jest droższy o około 15 procent i ma mniej naturalną pracę przy warstwowaniu w przypadkach złożonych estetycznie. Każdy materiał ma swój profil zalet i ograniczeń.
Wskaźniki subiektywne — co pacjenci zauważają
Pacjenci w mojej próbie wypełniali krótki kwestionariusz po sześciu miesiącach. Najważniejsza obserwacja: 14 z 20 pacjentów z odbudowami Tetric zauważyło „matowienie” lub „szorstkość” w okolicy odbudów. Dla Filteka analogiczna obserwacja dotyczyła 4 z 20 pacjentów. Dla Estelite — 7 z 20. Subiektywna ocena pokrywała się więc z pomiarami profilometrycznymi.
Druga subiektywna obserwacja: 9 pacjentów z Tetricem zauważyło pigmentację w pierwszych trzech miesiącach od aplikacji (głównie kawa, herbata). Dla Filteka — 2. Dla Estelite — 5. Tu różnice są jeszcze bardziej dramatyczne i bezpośrednio wpływają na satysfakcję pacjenta z odbudowy.
Wnioski dla codziennej praktyki
Wybór kompozytu nie jest decyzją binarną „lepszy versus gorszy” — jest decyzją kontekstową. Dla odbudów frontu u pacjentów z wysoką wrażliwością estetyczną i regularnymi nawykami pigmentującymi (kawa, wino, herbata) Filtek Supreme XTE jest klinicznie najbezpieczniejszym wyborem. Dla typowych odbudów klasy III i V u pacjentów z umiarkowanymi nawykami pokarmowymi Estelite Sigma Quick daje porównywalne wyniki przy niższym koszcie. Tetric EvoCeram pozostaje rozsądnym wyborem dla odbudów tylnych, dla pacjentów z minimalnym ryzykiem pigmentacyjnym oraz w gabinetach, gdzie cena materiału jest istotnym czynnikiem ekonomicznym.
Klinicznie ważniejsza obserwacja: niezależnie od wybranego materiału, regularne polerowanie podtrzymujące (co 12-18 miesięcy) ma większy wpływ na długoterminową gładkość powierzchni niż wyjściowa różnica między materiałami. Pacjent, który zgłasza się na coroczną kontrolę i otrzymuje pięciominutową procedurę polerowania krążkami superfine, utrzymuje chropowatość poniżej 0,2 mikrometra przez całe życie restauracji — niezależnie od marki kompozytu. To jest najistotniejsza praktyczna konkluzja tego testu.
Źródła
- Bollen C.M.L., Lambrechts P., Quirynen M. — Comparison of surface roughness of oral hard materials to the threshold surface roughness for bacterial plaque retention, Dental Materials, 1997.
- Heintze S.D., Forjanic M., Roulet J.F. — Surface roughness of composites in vivo and in vitro, Operative Dentistry, 2019.
- 3M ESPE — Filtek Supreme XTE technical specification. 3m.com
- Tokuyama Dental — Estelite Sigma Quick literature. tokuyama-dental.com
Test gabinetowy przeprowadzony na 60 restauracjach u 40 pacjentów w okresie sześciu miesięcy. Wyniki nie zastępują badań laboratoryjnych, ale odzwierciedlają rzeczywistą dynamikę zmian powierzchni kompozytów w warunkach klinicznej eksploatacji.
